Column Willem Buunk: 'Segregatie'

Je postcode bepaalt de toekomst van je kinderen. Dat is een waar schrikbeeld voor linkse stadsbestuurders. Is dat waar? Kan dat? Nee, natuurlijk niet. De oplossing zou anders verbluffend simpel zijn: verander de postcodes. Het is een mythe; de statistische uitkomst van het verschijnsel probleemwijken met een concentratie van kansarme bewoners. Niet hun postcode, maar hun sociaal-economische omstandigheden, opleidingsniveau en het vaak niet hebben van werk is van invloed op de toekomst van hun kinderen. Die kinderen hebben overigens alle gelegenheid om zich op eigen kracht tot hogere maatschappelijke positie op te werken. Velen gingen hen voor.

De postcodemythe staat model voor het echte schrikbeeld: gettovorming. Kansarme bewoners die op een kluitje wonen in vervallen huizen van vervallen wijken waar het vuil metershoog op de straathoeken ligt opgetast. ‘No go’-areas waar de politie niet in durft. Een zwart scenario dat in wijken zoals het Rotterdamse Katendrecht werkelijkheid is geweest – tot voor kort - maar waarin de probleemwijken van Utrecht nooit in zijn beland. Gelukkig.

Toch zit ook bij onze stadsbestuurders de schrik er goed in. Het heeft even geduurd voordat de gedachte post kon vatten dat het stadsbestuur bij de eerste verschijnselen van het vervalscenario de vuilnisophaaldienst of de politie op verloederende buurten af moest sturen. En nog steeds lijkt er een huiver te zijn voor oplossingen van het type voldoende ‘blauw op straat’. Of op gerichte opsporing op steeds zwaardere criminaliteit van jeugdbendes, zoals die zich momenteel ontwikkelt.

Linkse stadsbestuurders concentreren zich liever op de postcodemythe. Segregatie is het toverwoord. Segregatie mag niet. Mensen moeten in een precies gelijke verdeling over de stad wonen. Netjes overal evenveel mensen per inkomensgroep. Elke wijk een even groot percentage huurders. Elke wijk een even groot aandeel allochtonen. De warme gelijkheidsdeken dekt ons zalig toe. Voor dit grote ideaal worden stedenbouwkundigen ingezet (meestal even links) die moeten zorgen voor de ideale sociale mix per wijk. Op het dambord van de stad is het een spel van tactisch schuiven met woningen en bewoners.

Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) heeft in het rapport “Nieuwbouw, verhuizingen en segregatie” onderzocht of het werkt. Wat blijkt? Herstructurering van bestaande woonwijken, waarbij verouderde, sociale huurwoningen worden gesloopt en vervangen door nieuwe koopwoningen, leidt tot een meer gemengde wijkbevolking, gelet op inkomens, huishoudtypen en etniciteit. De PvdA vlag kan uit op het stadhuis. Succesvol beleid! Hoewel, het PBL laat ook zien dat het effect voor een deel teniet wordt gedaan door de grote Vinexwijken aan de stadsranden. Dan hebben ze het dus over Utrecht, waar in de mega- Vinexwijk Leidsche Rijn vooral gezinnen met hogere inkomens zijn gaan wonen.

Het werkt dus niet echt zoals de linkse stadsbestuurders het willen. Het onderzoek van het PBL laat eigenlijk vooral zien dat de verandering van de samenstelling van wijken de problemen in die wijken verdunt. Daarnaast worden de wijken opgeknapt en mooier. Dat is al een heel goed resultaat en om die reden heeft de VVD driekwart van de plannen ook gewoon gesteund.

De verwachtingen van de linkse stadsbestuurders waren en zijn echter torenhoog. Zij hadden verwacht dat als verschillende mensen dichtbij elkaar wonen, dat ze dan ook vrienden worden die elkaar helpen met problemen. Dat blijkt nou net niet zo te gaan. Dezelfde onderzoekers die het PBL rapport schreven, wijzen daar met hun sociaal-geografische onderzoek (ook de Leidsche Rijn monitor) al jaren op. Mensen met hogere inkomens die in de opgeknapte probleemwijken komen wonen, blijven verder gewoon gezellig actief in hun eigen netwerk. Net als de bewoners van een andere sociaal-economische status overigens.

Wat ons rest is eigenlijk prima. De wijken worden opgeknapt en worden gewoon mooier. De problemen worden niet echt aangepakt, maar wel verdund. Ook goed. En voor wie al jaren geen werk heeft, is het hopelijk verfrissend om te zien dat de overburen elke ochtend om 7 uur in de auto stappen om naar hun werk te gaan, voor de file uit. Wie weet inspireert het.